De twist liep zo hoog op dat Claude zich op een gegeven moment diep beledigd voelde. Hij trok zijn zwaard en sloeg erop los. De man op de bok van de kar liep twee verwondingen op en diende een aanklacht in bij de justitie.

Dit hoorde de vader van Claude. IJlings reed die naar Nantes en slaagde erin de aanklacht in te laten trekken door de gewonde man schadeloos te stellen en door gebruik te maken van een "advocatenstreek". Zo kon zijn zoon aan vervolging ontsnappen.

Toen de kleine Yekl Libermann eens op straat een priester, gekleed in toog, terug zag komen van het kerkhof , werd hij zo bang dat hij de eerste de beste winkel binnen vluchtte en zich daar onder een bank verborg, bibberend van angst.

Op weg van Rennes naar Rome verbleef Libermann enige tijd in het Jezuïetenklooster van Lyon. Hij wilde zijn plannen aan de overste daar vertellen. Deze luisterde een moment naar deze zwerverachtig uitziende ex-seminarist met al zijn zenuwtrekjes en barstte toen in lachen uit.  Zonder verder nog een woord te zeggen verliet hij de kamer

In het noviciaat van de Congregatie van het Onbevlekt Hart van Maria in Notre Dame du Gard stond pater Kobès, de assistent novicen-meester, juist aan de deur toen de postbode kwam. Er was een brief en  hij was dus de eerste die hem in handen kreeg.  Het was de brief uit Rome met de goedkeuring voor de fusie. Hij las de brief en stormde de conferentiezaal binnen, waar  Libermann juist bezig was een lezing te geven aan de novicen. "Verraad" schreeuwde hij, "Wij zijn verraden." Noch hij, noch zijn medebroeders hadden verwacht dat hun Congregatie van het Heilig Hart van Maria door de fusie in feite zou worden opgeheven. Ze zou dus echter volledig geïntegreerd worden in de Congregatie van de H. Geest.

De paters Antoine Horner en Edward Baur en de broeders Celestin en Félicien komen als eerste spiritijnen aan op Zanzibar op 16 juni 1863. Om 6 uur 's avonds krijgen ze de sleutel van de missie overgereikt. Een van de eerste opmerkingen die de fris geschoren nieuwe paters te horen kregen, was dat zij hun baard moesten laten staan. Volgens de kenners in Zanzibar was dat absoluut noodzakelijk als ze niet als vrouwen aangekeken wilden worden en dus geminacht door de Arabieren. Zij schrijven hierover: "We moeten onze baard laten staan. Dat is iets wat hier niet zo erg aangenaam en geriefelijk is.We hebben hiervoor verlof aangevraagd aan de Zeereerwaarde Pater Algemeen Overste. Die heeft ons een voorlopig verlof gegeven "tot nader orde".

"Als een Spiritijn niet wenst te preken voor de doden maar voor de levenden, moet hij uitgaan van wat er leeft onder zijn toehoorders. Als hij dat doet, zal hij het fluisteren van de H. Geest horen in wat er leeft onder de mensen. Je moet dan wel onderscheid kunnen maken tussen wat van God komt en wat nergens toe leidt."

"Het geestelijk aanpassingsvermogen, dat karakteristiek zou moeten zijn voor een Spiritijn, vraagt van hem, dat hij de positie die hij heeft ingenomen, de richting waarin hij, God weet hoeveel jaren, keihard heeft gewerkt zonder treuren meteen verlaat als blijkt dat hij het verkeerde spoor had gekozen en dat zonder zich vast te klampen aan het verleden."

Onze stichters hebben nooit zaken verabsoluteerd. Een voorbeeld hiervan is Libermann die schreef in 1844: De hoogste autoriteit binnen de congregatie is noch de leefregel, noch de overste, maar de meerderheid van de leden. (N.D, 4,191)

De derde Algemeen Overste van de Monfortanen schreef in de 18^e eeuw:, dat de Spiritijnen bereid zijn daarheen te gaan waar er gewerkt moet worden voor het heil van de zielen. Zij wijden zich bij voorkeur aan het werk voor de missie, in eigen land of daarbuiten. Zij bieden zich aan daar te gaan en te leven in de armste en meest verlaten plaatsen, die plaatsen waarvoor moeilijk arbeiders te vinden zijn.

Het naleven van deugden van religieus leven moet voor de leden van de congregatie als doel en richting hebben de specifiek apostolisch taken. Libermann ziet bv. niets in de armoedebeleving  als een doel op zich.

Over zich aanpassen gesproken! Libermann schrijft: Wij mogen niet vergeten, dat we niet langer leven in een systeem dat zich in het verleden gevestigd heeft. Het ongeluk van de geestelijkheid is dat zij altijd blijven steken in begrippen van het verleden. De wereld gaat vooruit en wij blijven er ver achteraan hobbelen. Wij moeten de wereld volgen terwijl wij de geest van het evangelie vasthouden. We moeten goed doen en het kwade bestrijden in de situatie en overeenkomstig de mentaliteit of het tijdperk waarin de wereld leeft… Elke poging om zich angstig vast te klampen aan de “goede oude tijd” maakt al onze pogingen zinloos. Laten we daarom eerlijk en simpelweg de nieuwe orde accepteren en er de geest van het evangelie in brengen. (N.D. 10.151)

Libermann maakte aan zijn missionarissen heel duidelijk de noodzaak om wijd open te staan voor de Afrikaanse culturele omgeving en hij verbood hen ook maar de minste poging te wagen de lokale cultuur te vervangen door die van Europa “Strip jezelf van Europa, haar gewoonten en haar mentaliteit. Wordt zwart met de zwarten. Laat hen in hun wezen. Pas jezelf aan aan de gewoonten, de mentaliteit en de wijze van doen van een volk van God. (N.D. 9.330) Opvallend is hier wel, dat Libermann al de moderne uitdrukking van “volk van God” gebruikte.

Libermann had een armoede  van geest of openheid naar de wereld met betrekking tot de vorming van priesters. Hij relativeerde sterk de waarde van wat gewoon was in een bepaalde tijd of in een specifiek land.  “Indien Ieren gevormd werden in Ierland of Engeland zou hun vorming tot het priesterschap veel beter zijn dan de vorming die zij in Frankrijk krijgen… En ze zouden beschermd zijn tegen de vele ondeugden die al zovele tot de ondergang hebben gebracht.” (N.D.3, 135) Of: “Om het succes zeker te stellen (van een stichting in België) moet de organisatie worden opgezet en geleid door Belgische priesters…Vreemdelingen zouden niet voldoende de Belgische manier van doen begrijpen en er mee om kunnen gaan.”(N.D. 8, 94)

Libermann beveelt met grote nadruk aan “niet vast te blijven zitten aan ideeën… We moeten soepel genoeg zijn om onze plannen bij te stellen en te veranderen. Ervaring zal daarbij onze gids zijn”

“Het is niet voldoende een vaag en algemeen idee te hebben over situaties of de gang van zaken. Om dingen goed te verstaan, moeten ze  bekeken worden vanuit de praktijk”(N.D.7,82)

Libermann moest niets hebben van blinde gehoorzaamheid: “Onze tijd is niet geschikt voor zo’n soort organisatie en blinde gehoorzaamheid komt niet overeen met de mentaliteit van de huidige tijd. Vergeet de Jezuiten. Laat die maar doen wat ze denken te moeten doen. Laat ons van onze kant doen wat we denken te moeten doen en laat anderen maar zorgen maken om wat zij denken te moeten doen. Laten we tolerant blijven.”(N.D.10, 231)

Over centralisatie binnen de Kerk zegt Libermann: “” De Geest van God zal nooit daar zijn, waar deze tendens in zekere mate bestaat. De neiging hiertoe is gevaarlijk voor degene die het introduceert. Het drukt een valse mentaliteit op de zielen en op de werken welke geleid worden door zo iemand. Ik zeg ‘een valse mentaliteit’ en daarmee bedoel ik een mentaliteit die zich bevindt buiten de geest van het evangelie.”(N.D. 11,97)

Onze beschikbaarheid ten opzichte van God zou tevens een beschikbaarheid moeten zijn  ten opzichte van de medemens. Als de wereld verandert, "moeten wij de wereld volgen, maar wel met behoud van de geest van het evangelie." (N.D. 10, 151)

De armoedebeleving, welke Libermann vraagt van zijn volgelingen is een apostolisch georiënteerde armoede, dwz. gericht op de verkondiging van het evangelie aan de armen. Als zodanig vraagt het zo veel als mogelijk een identificatie met de armen op het gebied van het eten, de kleding en de inrichting. (N.D. 2, 260f) Hij was er niet op uit armoede al doel op zich te promoten, maar slechts in zoverre  het "een doel heeft en een richting welke specifiek apostolisch is" Dat vraagt van zijn volgelingen dat zij "in de uiterlijke beoefening van de armoede alles vermijden, wat de schijn zou hebben excessief of overdreven te zijn voor buitenstaanders" (N.D. 10, 559f)

Meer nog dan op materiele armoede legt Libermann de nadruk op de armoede van geest - dwz. op het niet gehecht zijn aan ideeën, gewoonten en wijzen van zaken bekijken. Zijn mannen zouden wijd open moeten staan om meerdere opvattingen en manieren van doen te accepteren als zij het apostolaat willen koesteren. Hij verklaart ronduit, dat "het ellendige van de priesters altijd is geweest dat zij blijven steken in begrippen van het verlden"terwijl de wereld verandert. Zij zoude "eerlijk en eenvoudigweg de nieuwe orde hebben moeten accepteren (N.D. 10, 151) Niet vooroordelen maar ervaring zoud onze gids moeten zijn,, maar voor iemand die niet de armoede van geest bezit is niet in staat "echte ervaring op te doen" (n.D. 8.47) om de eenvoudige reden dat hij alles bekijkt en beoordeelt overeenkomstig zijn vooroordelen.

Zelfheiliging: Libermann verwachtte van zijn volgelingen heiliging van hun persoon, maar vanaf het begin van de congregatie gaf hij een apostolische dimensie aan deze eis. Hij vroeg van hen geen pure heiliging om hun eigen ziel te redden, maar "met de bedoeling dat mensen er toe gebracht worden in hen en in hun gedrag Degene te herkennen die hen gezonden heeft ... hun Heer en Meester Jezus (N.D. 2, 237. Hij herhaalde deze aanrader in 1849 in de regels die hij toevoegde aan de oude regels van de Spiritijnen als delers in het apostolisch leven van Jezus . "Het is duidelijk dat de spiritijnen eerst Gods Rijk in hun eigen hart moeten vestigen op de meest perfecte manier zodat zij naar het voorbeeld van Jezus als model kunnen dienen (N.D. 10, 505, art 3)

Libermann heeft steeds aangegeven grote eerbied te hebben voor ieders persoonlijke wijze van menszijn en wenste geen obstakels op te werpen tegen de actie van de H. Geest op eenieder. ... "We moeten er altijd voor oppassen het zoeken naar de ideale perfectie tegen te werken. Daarom, laat ieder in zijn eigen wezen (dwz.  zijn manier om dingen te zien, zijn karakter, zijn manier van denken") God heeft de mensen gemaakt zoals ze zijn; Zij zijn bereid alles te doen om het goede te verwezenlijken. We moeten hen aanmoedigen en dan zal ieder handelen op de wijze die hem/haar van boven af is ingegeven" (N.D. 8, 111ff)

Over een discussie over het verstaan van de gehoorzaamheid bij andere congregaties schreef Libermann "Laten we niet intolerant worden" (N.D. 10, 236) En in een brief aan Le Vavasseur, die aandrong op een zombie-achtige gehoorzaamheid,  werkte hij dat verder uit: "Jij wilt je leden van de communiteit zo perfect hebben en zo verzaakt aan alles, dat wij hen rond kunnen sleuren als marionetten. Dat mag dan wel een mooie show lijken, maar het heeft nooit bestaan en zal nooit bestaan in de kerk.... ( Denkend aan een bepaalde sociëteit, waarover gediscussieerd werd zei hij: "Zij)  zouden op zijn minst de helft van hun leden weg moeten sturen als zij jouw principes zouden willen volgen." (N.D.8.38f)

In 1842 schrijft Libermann: Als de H. Geest ergens inspireert tot een nieuw werk, geeft Hij bijna nooit een volledig uitgewerkte blauwdruk voor de ontwikkeling ervan, maar leidt Hij (de H. Geest) het werk als vereist gebruik makend van de gelegenheden, die zich voordoen. Niettemin ligt de gehele ontwikkeling van dit werk van het begin af aan bevat in het principe waarmee Hij degene bezield aan wie Hij de inspiratie gegeven heeft om dit werk aan te vangen. Daarbij is er een zekere onderlinge verbondenheid door al die verscheidenheden heen. (N.D. 3, 158) 

Wie zou durven beweren, dat Libermann gedurende zijn leven als christen niet was geïnteresseerd in het belang van de opleiding van priesters? Is het zo vreemd, dat Libermann de H. Geest zag achter het idee dat hem ertoe bracht te zoeken naar een opleiding van priesters zelfs buiten de missies?  En dat interesse in de opleiding van jonge mensen in de missie, waar een kleinseminarie was dat ongeveer dezelfde opleiding had als een college (N.D. 13, 38) vervolgens leidde tot het accepteren van opleidingsmogelijkheden in het eigen thuisland? 

Met gerechtvaardigde woede zouden onze missionarissen zo'n absurde beschuldigingen ver van zich af geworpen hebben. Zij waren oprecht geïnteresseerd ook in het geluk van de mensen op deze aarde. Echter dit laat alleen maar zien, dat hun manier van werken niet strookte met de traditionele theorie, niet dat hun theorie correct was. Als we de beroemde uitspraak van Maurice Merleau-Ponty mogen parafraseren: Om uit te vinden wat het volk werkelijk in beweging zet, kijk dan niet naar hun mooie theorieën, maar kijk naar wat werkelijk hun drijvende kracht is, die ervoor zorgt, at zij in beweging komen. Op zijn eigen wijze had Karl Marx hetzelfde inzicht verkondigt, noch ideeën. noch duidelijk uitgesproken  bedoelingen bepalen het verloop van de geschiedenis, maar dat doet alleen de interne logica die inherent is aan onze acties.

We mogen hieraan toevoegen dat, ofschoon Libermann soms spreekt over economische en sociale ontwikkeling als een middel tot evangelisatie, hij niet zegt dat deze ontwikkeling alleen maar een middel is.  Hij beweert juist het tegenovergestelde in een richtlijn, waarin hij aangeeft, dat als bepaalde mensen "zich verzetten tegen de stem van het geloof, de missionarissen niet moeten stoppen hen de nodige menswetenschappen en vakkennis te geven en wel met dezelfde liefde en zorg als (zij laten zien) naar diegenen toe die het geloof aanvaarden". (N.D. 10, 515 f)

Het bezwaar zou kunnen worden gemaakt, dat onze hoop op succes van onze missie  is gebaseerd op de eerste plaats op "het kruis van Christus", dwz. op onze heiligheid, en slechts op de tweede plaats door gebruik te maken van de meest effectieve middelen zoals die  ontwikkeld zijn in de moderne wetenschap. De manier waarop dit bezwaar is geformuleerd, is belast met de stilzwijgende vooronderstelling dat er een fundamentele kloof bestaat tussen het kruis en de moderne wetenschap. Het veronachtzaamt de mogelijkheid dat het Kruis, d.i. de Christelijke heiligheid, mogelijk al is geïncarneerd in de moderne beschaving en in zijn wetenschap als een "universum van cultuur", een karakteristiek welke gemeenschappelijk is aan alle culturen in onze tijd. Natuurlijk, niemand wil claimen dat Christelijke heiligheid op een perfecte wijze is geïncarneerd in de moderne wereld, maar we mogen ons wel afvragen of die incarnatie niet minstens in die mate gebeurd is dat we ons zijn gaan aanpassen. Laten we proberen dit aan te tonen:

Indien de volgelingen van Christus het kruis hebben opgenomen op een betekenisvolle manier, dan moet het dragen van het kruis toch enige blijvende indrukken hebben achter gelaten op de wijze van omgaan met de medemens. De aanvaardbare wijze moet er dan een zijn geworden welke meer liefde en onbaatzuchtigheid toont naar elkaar toe, op zijn minst tot een bepaalde hoogte. Het absolute minimum van deze liefde en onbaatzuchtigheid voor de Christelijke gemeenschap is vastgelegd in de Christelijke wetten. Zij bepalen het minimum van ons handelen bepalen als volgelingen van Jezus.

Het was de gewoonte dat de meer dan 200 studenten altijd als een groep gingen wandelen. Ze vormden zo een lange colonne met paters als begeleiders. Zo ging, in het begin van de jaren 50,  de colonne ook eens op weg naar het zwembad. Van verre kon je het zwembad al zien liggen. Dat was een nadeel, want de begeleidende pater kon al van verre zien dat er meisjes aan het zwemmen waren. Dus de hele colonne maakte rechtsomkeer en moest terug naar de beschutting van het seminarie.