In de vroege morgen van het Pinksterfeest, 31 mei 2020,  heeft onze geliefde medebroeder Toon Jansen na een diepe zucht zijn leven teruggegeven aan de God.  Dit rijke leven beschrijven, van een man die zoveel heeft gedaan in zijn missionaire leven, is geen gemakkelijke opgave.

Toon werd geboren in Gilze-Rijen op 7 februari 1933 als vijfde zoon in een gezin met zes kinderen. Vader en moeder Jansen waren diepgelovige mensen en waren heel actief in de parochie van Rijen. Toon was als kleine jongen misdienaar en in die omgeving is zijn roeping tot het religieuze leven en tot het priesterschap begonnen. Als jochie van 13 jaar ging hij in 1946 naar het kleinseminarie van de Congregatie van de heilige Geest in Weert. Het was vlak na de oorlog en het seminarie in Weert was betaalbaar voor zijn ouders. Toon had geen problemen met de studie en voelde zich daar thuis. Na zes jaar in 1952 ging hij met zijn klas een jaar naar Gennep waar het noviciaat was van de Congregatie. Het was een jaar van voorbereiding op het religieuze leven.

 Na Gennep begon hij aan zijn hogere studies in Gemert, filosofie en theologie. In 1958 werd hij op 21 september priester gewijd en het jaar daarop, op 11 juli 1959, werd hij benoemd voor het Amazonegebied in Brazilië.

De interesse voor het Amazonegebied is vooral gekomen door de verhalen van de missionarissen die in de opleidingshuizen langs kwamen tijdens hun verlof in Nederland.

Toon vertrok naar Brazilië samen met zijn klasgenoot Joop de Lange, ook zo’n grote Amazone missionaris, met als eerste standplaats São Paulo. Ze bleven daar een jaar voor de taalstudie en pastorale vaardigheid.

In 1960 kreeg Toon als eerste benoeming de parochie van Fonte Boa aangewezen. Fonte Boa is tegenwoordig een goed georganiseerde stad, maar in die tijd was dat wel anders. Er was geen dokter er was heel veel analfabetisme en bekwame mensen voor de scholen waren ook schaars. Genoeg werk dus om aan te pakken. Het was een tijd van aanpassen, nieuwe eetgewoontes, een ander klimaat en de taal van het volk leren verstaan. Hij heeft deze eerste tijd altijd gezien als een goede leertijd. Toon was toen 27 jaar, jong en sterk. Vele vrouwenharten moeten heviger geklopt hebben bij het zien van het werk van deze dynamische jonge priester.

Verschillende medebroeders stapten in die tijd uit het ambt, trouwden en gingen een andere weg. Toon bleef trouw aan zijn jawoord aan God. Zijn liefde ging uit naar de kinderen, de jongeren en de meest behoeftige mensen. Daar zette hij zich voor in. Eerst hun situatie verbeteren en dan evangeliseren was zijn optie.

Toon heeft altijd contact gehouden met zijn ex-collega’s en hun capaciteiten benut voor zijn pastoraal werk.

In de jaren 70 was hij werkzaam in een van de buitenwijken van de hoofdstad van de Amazonas, Manaus, in de parochie São Raimundo. Ook daar was veel werk te doen en Toon besteedde veel tijd aan catechese en aan vorming van leiders. Het was in de Latijns Amerikaanse kerk de tijd van vernieuwing. Vooral door de besluiten en voorstellen van de twee grote bisschoppenconferenties van Medelin en van Puebla. Het was het moment dat de besluiten van het tweede Vaticaans concilie werden toegepast voor de kerk in Zuid-Amerika. “Het volk Gods onderweg “. De uitgegeven documenten waren voor Toon de leidraad voor zijn pastorale aanpak.

In de jaren 90 werkte hij in de plaats Caruari, een plaats gelegen aan de rivier de Juruá, waarin hij zich onder andere inzette voor al de rubbertappers, voor betere leefomstandigheden voor hen.

In 2000 nam een andere Congregatie van religieuzen de parochie daar over en vertrok Toon naar Téfé. Ondertussen was hij gekozen als districtsoverste en deze functie heeft hij twee periodes van drie jaar vervuld. In die functie bleef hij toch actief in parochies en vormingswerk, alhoewel hij vaak moest reizen om de medebroeders te bezoeken. Toon was onvermoeibaar en bezat een enorme energie.

In 2013 besloot hij terug naar Nederland te komen en in de zeven jaar dat hij hier was is hij nog twee keer terug geweest, waarvan een keer voor de opnames  van de film ‘Getuigenis van een missie’. Volgens mij heeft hij nooit echt afscheid genomen van de Amazonas. Hij droeg Amazonas in zijn hart mee en bleef intensief contact onderhouden met de mensen.

Als hij voorging in de vieringen hier in ons huis dan gaf hij de indruk alsof hij voor een volle kerk stond ergens in de Amazonas. Hij preekte met een flinke stem en vol passie.

Na de dood van Toon Gruijters, die ook jaren in Amazonas heeft gewerkt, ging het met Toons gezondheid ook achteruit, een langzaam proces van inleveren. De laatste weken heb ik de correspondentie met de mensen ginds van hem overgenomen, hij kon het zelf niet langer bijhouden. De mensen reageerden emotioneel op zijn ziekte en, zoals de Brazilianen dat kunnen, prezen ze hem met hun woorden de hemel in.

Het commentaar van Toon was dan: ‘Als God er ook maar zo over denkt’. Hij dacht dat hij nog te weinig had gedaan.

Ik ben er zeker van dat veel mensen ginds verdrietig zijn om de dood van hun vriend en vader, want dat was hij voor hen.

Zo is een groot man van ons heengegaan, maar de sporen die hij daar achterliet zullen niet gauw worden uitgewist.

De woorden die Jezus op het eind van zijn leven sprak tot zijn apostelen gelden zeker ook voor onze Toon: “Vader, U wilt dat zij die Gij Mij gegeven hebt met Mij mogen zijn”. Joh 17.

Dat Padre Antônio, Toon, nu mag rusten in de vrede van de Heer!

We nemen afscheid van pater Toon Jansen in Gemert in besloten kring, waarna hij begraven zal worden op ons kerkhof in Gemert.

pater Bert van Tol  CSSp

Correspondentieadressen:

Familie:

Familie J. Leijten – Jansen, Laagstraat 52, 5121 ZG RIJEN

Congregatie:

Congregatie van de H. Geest, Spoorstraat 159, 6591 GT Gennep